Nieuwe opleiding tot Dwaalkundige: "We zijn geen gidsen, we zijn deurenopeners"
Een samenwerkingsruimte voor initiatiefnemers die buiten de lijnen kleuren. Dát is de Van Gogh NP Academie. Katja Staring nam in het najaar van 2022 deel aan de 3e editie van de Academie. Katja is plantaardig publicist, auteur, spreker, initiator, maker en vergroener. Haar missie is #spreadnaturelove en haar opdrachtgever is Moeder Aarde.
Toos Koopmans nam in 2025 deel aan editie 6 van de Academie. En ook Academie-begeleider Wim Ruis, werkzaam bij het Instituut voor Natuureducatie (IVN) als senior projectleider en chief storytelling, schuift aan tafel. Samen hebben Katja, Toos en Wim elkaar helemaal gevonden op het thema ‘Natuurdwalen’. En daar wil Ronald Kramps, gebiedsmanager Van Gogh Nationaal Park en begeleider van de Academie, natuurlijk meer over weten en horen. En zo ontstond een mooi gesprek.
Nieuwe opleiding tot Dwaalkundige: "We zijn geen gidsen, we zijn deurenopeners"
We zitten aan een houten tafel bij de Van Gogh Playground van Toos Koopmans in Haaren. Buiten ritselt de motregen over de weide. Binnen zitten Katja Staring, Wim Ruis en Toos samen te broeden op iets nieuws, namelijk de opleiding tot Dwaalkundige. Geen cursus over Latijnse plantennamen, maar een ontdekkingsreis naar mentale gezondheid en brede welvaart. Wat een heerlijk gesprek om in te duiken. Het gaat over de passie voor de natuur en de conclusie dat we behoefte hebben aan echte verbinding en minder aan een app of paaltjesroute die ons vertelt waar we heen moeten lopen.
Laten we bij het begin beginnen. Katja, jij bent de aanstichter. Wat is 'Natuurdwalen' precies?
Katja: "Het begon als vaag idee bij de Van Gogh Nationaal Park Academie waar ik in 2022 aan deelnam. Ik schrijf over de natuur en bedenk groene concepten, en natuurdwaalde zelf al een tijdje omdat dat me goed deed. Natuurdwalen is niet 'wandelen'. Het is een methode voor je mentale gezondheid. Het brengt rust en focus én inspiratie. Ik ben zo vaak op goede ideeën gekomen tijdens een tochtje, of op een oplossing voor een kwestie waar ik over zat te dubben. Ik merkte in mijn werk dat wij mensen de échte connectie kwijtraken en wilde graag mensen enthousiasmeren de gaan natuurdwalen. Dus ik schreef de Dwaalgids en maakte de podcast Dwaalverhaal met schrijvers, kunstenaars en avonturiers om te horen hoe zij het doen. Een van de geïnterviewden is academiegenoot Toos waar het goed mee klikte, en wij benaderden academiebegeleider Wim Ruis. Al brainstormend kwamen we op het idee dat het geweldig zou zijn dat iedereen uiteindelijk Dwaalkundige wordt, maar laten we beginnen dat er in elk dorp of wijk in Van Gogh Nationaal Park een Dwaalkundige is, die vervolgens mensen kan leren hoe natuurdwalen gaat."
Jullie zijn het echt nog aan het vormgeven en worstelden zojuist in jullie overleg met de term 'gids'. Waarom werkt dat woord niet?
Wim: "Als je tegen mensen 'gids' zegt, verwachten ze iemand die voor de groep staat en zegt: 'Kijk, dit is een beuk.' Dat is educatie, prachtig werk, maar wij doen toch net wat anders. Uiteindelijk kwamen we op Dwaalkundige. Dat is meer een... tja, we noemden het gekscherend een 'insmijter'.
Toos: "Ja, precies! Ik zie mezelf als iemand die slotjes opent. Deuren openzet. Ik ben een portier van de verwondering. We leren je de vaardigheid van het dwalen, en daarna sturen we je in je eentje op pad. Je moet het zelf doen en vooral: ervaren."
Katja: "Een gids laat je de natuur kennen, een Dwaalkundige laat zien hoe je de natuur kunt beleven en omarmen als raadgever die er altijd voor je is. Of je nu een idee nodig hebt, of even helemaal vastloopt in je energie, de natuur helpt je."
Wim, jij werkt bij IVN en bent vanuit die rol ook betrokken bij jongeren en bij de GGZ. Hoe past dwalen in dat plaatje?
Wim: Met educatie willen we zoveel mogelijk mensen in hun hart raken en betrekken bij het landschap van Van Gogh Nationaal Park. Zowel kinderen, volwassen als jongeren. "We zien een enorme behoefte bij vooral jongeren en de mentale gezondheidszorg. We zijn nu bezig met 'Green Escape', waarbij we jongeren mee naar buiten nemen. Natuurdwalen is daarvoor fantastisch. En in de GGZ vergroenen we terreinen, maar de volgende stap is: hoe benut je die natuur voor heling? Natuurdwalen haalt je uit het systeem. We zijn zo getraind om alles een naam te geven en in hokjes te plaatsen. Maar als je alles op die manier ontleedt, verlies je de verwondering.”
Toos, jij hebt deelgenomen aan de 6e editie van de Academie met de Van Gogh NP Playground. Als kunstenaar en educator breng jij die 'eigen taal' in. Hoe ziet de opleiding er straks volgens jou uit?
Toos: "Natuurdwalen betekent ook op verhaal komen. Dat verhaal kan op allerlei manieren worden geopend. Natuurdwalen raakt. Het doorvertellen van wat dat met je doet, doet ieder op haar of zijn eigen authentieke wijze. En iedereen doet dat met een eigen taal. De één schrijft een gedicht, de ander schildert, en een derde neemt die natuurervaring mee in besluiten op het gemeentehuis. Wij willen mensen helpen hun eigen authentieke verhaal te vinden in de natuur."
Katja: "Een vriendin die vroeg mij: 'Maar hoe vind ik de route dan zonder app?' Sommigen kunnen zich niet meer voorstellen dat je ook gewoon in de natuur kunt ‘zijn’. En veel mensen denderen door een bos zonder de bomen te zien. Wij leren je dat je ook slechts één meter vooruit kunt komen en daar toch ontzettend veel uit kunt halen. Dat is de kunst van de dwaalkunde."
Een belangrijk punt in jullie verhaal is 'wederkerigheid'. Wat bedoelen jullie daarmee?
Wim: "Het is niet alleen: wat haal ik uit de natuur? Het is ook: wat geef ik terug? De natuur geeft ons rust en inspiratie, maar wat doe jij voor de biodiversiteit en de omgeving?"
Katja: "Het besef dat de natuur jou zoveel geeft, zorgt er hopelijk voor dat je anders gaat handelen. Of je nu kunstenaar bent of ambtenaar. Het gaat doorwerken in alles wat je doet."
Toos: “Door natuurdwalen word je eigenlijk weer opnieuw verliefd op de aarde. Als je verliefd bent wil je, dat wat je zo raakt, koesteren en is het een logisch gevolg dat je beter voor de aarde en voor jezelf gaat zorgen.”
Tot slot: wanneer kunnen we beginnen?
Katja: "We mikken op dit najaar! We zijn nu de plannen aan het concretiseren en de middelen aan het verzamelen en we geven her en der wat workshops natuurdwalen om wat dingen uit te proberen"
Wim: "We gaan de 'dwaalkunst' officieel op de kaart zetten. En pas op: als we lanceren, is de kans groot dat je door ons als 'insmijter' de natuur in wordt gekieperd!"
Toos: "En je komt gegarandeerd als een rijker en ontspannener mens terug."
Dwaalkunde-tips
- Jouw boom: Met welke boom uit je jeugd of omgeving heb jij een band? (Iedereen heeft er een!)
- Offline en off route: Je hebt een vast ommetje dichtbij huis waar je de weg kent? Ga daar eens natuurdwalen met je telefoon op stil of zelfs vliegtuigstand. Laat je leiden door je zintuigen en kijk eens hoe dat is. Probeer ook te variëren in je pas én: kijk eens waar (en waarop) je je voeten zet.
- Focus & flow: Leren kijken naar de nerf van een blad of de glans van een droog takje, of de wind die een blad beroert en laat dansen.
- De 'Awe'-ervaring: Ken je dat moment dat je hele wezen verheugd is over een klein wondertje dat je zomaar onderweg tegenkomt: een prachtig zingend vogeltje, zonnestralen door een rietpluim, een libel op een halm, een kikkerconcert in de sloot, een rijpe zoetzure braam proeven.
- Wederkerigheid: Wat is jouw gift aan de natuur?
De Dwaalgids is te koop via alle boekverkopers en te bestellen bij Katja Staring, de podcast Dwaalverhaal is te beluisteren via Spotify en Springcast.
https://knnvuitgeverij.nl/artikel/dwaalgids.html
https://app.springcast.fm/podcast/dwaalverhaal
Of bekijk hier de link naar het filmpje met Matthijs Schouten.
Heb je interesse in een 'Insmijter'-sessie? Meld je dan aan voor deze bijeenkomst!